Począwszy od lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku coraz większym uznaniem i popularnością na całym świecie cieszą się zagadnienia evidence based medicine (EBM) oraz health technology assessment (HTA), czyli odpowiednio medycyny opartej na dowodach naukowych oraz oceny technologii medycznych.

Rozwój medycyny związany z rozwojem nowoczesnych technologii jest obecnie tak szybki, że dostępne stają się coraz to nowsze metody leczenia oraz nowe rodzaje leków. Jednakże nowoczesne technologie medyczne, podobnie jak wszystkie technologiczne nowatorskie rozwiązania w innych dziedzinach życia, są niezwykle kosztowne. Wysokie koszty nowych technologii medycznych w powiązaniu z ograniczonymi środkami, jakimi dysponuje każdy podmiot odpowiedzialny za finansowanie opieki zdrowotnej sprawiają, iż w praktyce zachodzi potrzeba ograniczenia dostępności tych technologii oraz zapewnienia ich stosowania w takich przypadkach, gdy dadzą one najlepsze efekty medyczne. Na szczęście z pomocą przychodzą medycyna oparta na dowodach naukowych oraz ocena technologii medycznych.

Medycyna oparta na faktach

Medycyna oparta na dowodach naukowych to podejście do leczenia pacjenta, która zakłada korzystanie z wyników badań klinicznych przy prowadzeniu leczenia i podejmowaniu decyzji z tym związanych, np. w przedmiocie kierunku prowadzonych badań diagnostycznych. Nie oznacza to bynajmniej, iż wyniki badań klinicznych są tutaj elementem najistotniejszym. Równie istotne jest doświadczenie lekarza i jego wiedza, a także preferencje pacjenta co do sposobu leczenia. EBM jest więc próbą znalezienia swoistego "złotego środka", czyli takiej metody leczenia pacjenta, która uwzględniałaby aktualną wiedzę i dostępną technologię medyczną, wiedzę i doświadczenie lekarza oraz wolę pacjenta.
EBM kładzie nacisk na wykorzystywanie przez lekarzy dostępnych im źródeł wiedzy w postaci drukowanych w różnego rodzaju periodykach publikacji naukowych i wyników badań klinicznych pod kątem stosowania ich wyników we własnej praktyce. Jednakże z uwagi na ogromną liczbę dostępnych informacji zachodzi potrzeba ich oceny pod kątem przede wszystkim wiarygodności wyników badań, bądź też publikacji, następnie oceny przydatności tychże wyników w praktyce oraz systematyzowania wniosków z różnych publikacji dotyczących tego samego problemu. EBM to nie tylko "ślepe" stosowanie się do publikowanych zaleceń i wyników badań, ale również umiejętność oceny wiarygodności tych publikacji, przeprowadzanych badań ich wyników oraz wyciągniętych wniosków.
Coraz większe rozpowszechnienie Internetu, gdzie z roku na rok zamieszczanych jest coraz więcej publikacji naukowych, daje obecnie lekarzom bezprecedensowy w historii medycyny dostęp do wiedzy naukowej i wyników badań klinicznych.
Umiejętność oceny wiarygodności tych publikacji oraz wniosków w nich zawartych oraz korzystania ze zdobytej w ten sposób wiedzy wydaje się być bardzo cenna, w szczególności mając na względzie wynikające z Kodeksu Etyki Lekarskiej obowiązki wykonywania zawodu z zasadami aktualnej wiedzy lekarskiej oraz ciągłego podnoszenia posiadanych kwalifikacji w ramach doskonalenia zawodowego.

Ocena technologii medycznych

Kolejnym zdobywającym coraz większe uznanie w opiece zdrowia aspektem organizacji tej opieki jest ocena technologii medycznych. Jak wyżej wspomniałem, rozwój technologii medycznych, w tym np. farmakologii, stwarza ogromne możliwości leczenia przy zastosowaniu coraz bardziej zaawansowanych technologicznie środków i narzędzi. Problem kosztowności najnowocześniejszych środków legł u podstaw rozwoju oceny technologii medycznych jako multidyscyplinarnego i analitycznego podejścia do budowania polityki zdrowotnej przez płatników opieki zdrowotnej w wielu krajach na świecie.
Oceną technologii medycznych zajmują się liczne ośrodki na całym świecie, które dokonują analiz dostępnych metod, środków i technologii leczniczych, wyników ich stosowania pod kątem ich przydatności w planowaniu polityki zdrowotnej jako spójnego sytemu.
Istotny, jak zawsze po stronie płatnika, jest dla oceny technologii medycznych rachunek koszt-korzyść, jak się bowiem okazuje stosowanie niezwykle wyrafinowanych metod leczenia bądź profilaktyki nie przekłada się zawsze na znaczącą poprawę stanu zdrowia pacjentów w szerszej populacji bądź nie powoduje spadku zachorowalności w tej populacji. W konsekwencji oznacza to, iż koszty stosowania nowoczesnych technologii medycznych mogą niekiedy być wyższe niż medyczne, społeczne i czysto finansowe korzyści wynikające z ich stosowania.
Racjonalizacja polityki zdrowotnej uwzględniająca najnowsze dostępne metody leczenia i profilaktyki, ich skuteczność kliniczną w danej społeczności, koszty jej wprowadzenia do systemu opieki zdrowia, kształtowanie poziomu dostępności danej technologii dla określonych grup pacjentów oraz spodziewane korzyści medyczne, społeczne i finansowe realizowana jest właśnie przy użyciu oceny technologii medycznych.
Wiedza na temat opisanych powyżej zagadnień rozwija się również dynamicznie w Polsce, czego znamiennym przykładem jest utworzenie przez ministra zdrowia Agencji Oceny Technologii Medycznych, oraz działania innych podmiotów realizujących działania związane z medycyną opartą na dowodach naukowych i oceną technologii medycznych.
Na rok 2007 zaplanowany został cykl szkoleń obejmujących zagadnienia EMB i HTA organizowany przez Agencję Oceny Technologii Medycznych w ramach instytucjonalnej współpracy bliźniaczej polsko-francuskiej.
Szczegółowych informacji na temat szkoleń, warunków uczestnictwa, terminów i miejsc szkoleń można zasięgać w Agencji Oceny Technologii Medycznych.
Wszystkich zainteresowanych poruszoną powyżej tematyką gorąco zachęcam do przeszukania Internetu w celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji, które z oczywistych względów nie mogły znaleźć się w tak krótkim tekście. Poszukiwanie takie być może sprawi, iż połkną Państwo bakcyla i zaczną aktywnie poszukiwać informacji na temat nowych metod leczenia ich skuteczności właśnie poprzez Internet, realizując przy tym założenia medycyny opartej na dowodach naukowych.